Cele treningu

Nabycie umiejętności atrakcyjnego i efektywnego reprezentowania swoich racji na sali sądowej. Pokazanie, jak mówić tak, by odbiorcy nie tylko nas rozumieli, ale i przyjmowali nasz punkt widzenia. Nauka budowania argumentacji z wykorzystaniem wiedzy o regułach wpływu społecznego i psychologii motywacji. Opanowanie sposobów obrony przed tremą i stresem towarzyszącym przemawianiu w sytuacji publicznej, jaką jest rozprawa na sali sądowej.

W trakcie szkolenia uczestnicy poznają mocne i słabe strony swego wizerunku i zachowania (praca z kamerą), ocenią swój sposób mówienia i argumentacji oraz zidentyfikują i nauczą się najlepiej wykorzystywać własne atuty zarówno na polu komunikacji werbalnej, jak i nie werbalnej. Prócz dowiedzą się:

• dlaczego pierwsze wrażenie jest kluczowe dla sukcesu na sali sądowej – i jak sprawić, by było nie tylko najlepsze, ale i jak najlepiej dostosowane do typu osobowości sędziego;
• w jaki sposób mówić i zachowywać się, by sprawiać wrażenie pewnego siebie i kompetentnego, a jednocześnie nie onieśmielać i nie wzbudzać kompleksów;
• jak mówić o sytuacjach niewygodnych, o czym i kiedy lepiej milczeć;
• w jaki sposób mówić, by nie znudzić lub nie zrazić sędziego i w jaki sposób dopasować zawartość komunikatu do jego oczekiwań.

Dodatkowym celem warsztatu jest przyswojenie przez uczestników podstawowych informacji o ludzkim systemie poznawczym, jego działaniu i ograniczeniach oraz przybliżenie środków, które pozwolą przekuć tę wiedzę w sukces na sali sądowej.

Metody pracy

Warsztat składa się z części teoretycznej (wykłady w przystępny sposób omawiające wskazane zagadnienia) i praktycznej (prezentacje przed kamerą, w trakcie których uczestnicy mają szansę zastosować i utrwalić wiedzę zdobytą w trakcie wykładu). Ćwiczenia praktyczne zajmują ok. 50 proc. czasu przewidzianego na szkolenie.

W ramach warsztatu z kamerą rejestrowane i oglądane będą publiczne wystąpienia uczestników o rosnącym stopniu trudności. Dzięki temu będą się oni mogli dowiedzieć, jak są postrzegani przez innych, co w ich wyglądzie, mimice, gestykulacji i artykulacji jest korzystnie odbierane przez innych, na co należy położyć nacisk, i nad czym trzeba jeszcze popracować. Prócz tego szkoleni poznają techniki skutecznego radzenia sobie z problemami, które mogą pojawić się w sytuacji wystąpienia publicznego: tremą, stresem, trudnymi pytaniami sędziego, wreszcie nieprzewidywalnym zachowaniem osób reprezentowanych lub świadków.

W skład treningu wchodzą:

• mini-wykłady i prezentacje multimedialne,
• analiza i porównywanie przykładów dobrych i złych wystąpień,
• praca indywidualna i grupowa,
• prezentacje przed kamerą oraz analiza uzyskanego materiału,
• korzystanie z informacji zwrotnych prowadzącego i innych uczestników.

Plan szkolenia

Teoria i praktyka wystąpienia publicznego – podstawowe założenia

• Co to jest wystąpienie publiczne? Klasyfikacja wystąpień ze względu na rolę, wagę i sytuację.
• Wystąpienia publiczne jako element pracy adwokata. Specyfika i rola wystąpień na sali sądowej.
• Wystąpienie jako przekaz autoprezentacyjny adwokata. Składniki skutecznej autoprezentacji. Strategie prezentowania własnej osoby w zależności od potrzeb i oczekiwań audytorium.
• Wystąpienie w sądzie jako zabieg perswazyjny, obliczony na przekonanie sędziego do własnych racji.

Elementy skutecznego wystąpienia

Język ciała i sygnały niewerbalne

• Czynniki pozajęzykowe wpływające na przekaz i odbiór wypowiedzi: typ sytuacji, kanał wzrokowy i słuchowy; język ciała, cechy głosu.
• Sygnały wizualne: wygląd, strój, sposób bycia i ich rola w odbiorze tego co mówimy.
• Kontakt wzrokowy, postawa ciała i sposoby ich kontrolowania. Sygnały dominacji i podporządkowania.
• Mowa ciała w trakcie mówienia: postawa, gesty dłoni, właściwy krok, wyraz twarzy, ruch na określonej powierzchni.
• Niewerbalne oznaki stosunku nadawcy do odbiorcy: dominacja, podporządkowanie, otwartość, zamknięcie.
• Przykładowe style komunikowania się w przekazach perswazyjnych.
  • Dawcy i biorcy, nieśmiali i zbyt pewni siebie, ekstrawertycy i introwertycy – style komunikacyjne a skuteczność perswazyjna.
  • Liderzy rozmów i słuchacze – jak stać się tym pierwszym i czy zawsze warto.
  • Styl męski vs styl kobiecy i ich wykładniki językowe.
• Uwaga jako sposób dowartościowania rozmówcy. Co to znaczy umieć słuchać i czy można się tego nauczyć? Sposoby manifestowania uwagi środkami językowymi.
• Lubienie i sympatia w języku. Czy istnieje konieczność lubienia ludzi, aby umieć z nimi rozmawiać?
• Niewerbalne sygnały stresu, emocji i domniemanej prawdziwości wypowiedzi.

Sfera werbalna: jak mówić?

• Mówienie jako czynność i proces. Specyfika języka mówionego (w porównaniu ze słowem pisanym) i mówienia publicznego (w porównaniu z językiem prywatnym i kolokwialnym).
• Zalety wyrazistej dykcji. Problemy dykcyjne, wady wymowy i strategie ich maskowania.
• Barwa, tembr, natężenie głosu i sygnały, które wysyłają.
• Akcent wyrazowy i zdaniowy. Jak poprawnie akcentować: reguły i wyjątki.
• Problemy polszczyzny: udźwięcznianie, ubezdźwięcznianie, wymowa spółgłosek finalnych i nosówek.
• Tempo wypowiedzi i intonacja – co sygnalizują i jak je kontrolować. Sposoby regulacji tempa mówienia. Melodyka mowy.
• Podpórki językowe i pułapki, które się z nimi wiążą.
• Dźwięki yyyy i eeee – jak sobie z tym radzić.
• Wymowa staranna i granice jej używania. Problem hiperpoprawności.
• Szybkość mówienia a komunikatywność: zastosowanie pauzy logicznej.
• Agresja i zdecydowanie na poziomie fonetycznym – jak dawać do zrozumienia, że się wierzy w swoje racje.
• Najczęstsze błędy i usterki dykcyjne oraz artykulacyjne.

Co mówić?

• Słowo jako element dłuższej (zwykle sensownej) wypowiedzi. Poprawność gramatyczna, frazeologiczna i stylistyczna wypowiadanego tekstu.
• Style funkcjonalne polszczyzny i poprawność stylistyczna.
• Sposoby mierzenia stopnia trudności (zrozumiałości) tekstu.
• Zasady kompozycji tekstu prostego.
• Nie każdy wie to, co my. Jak być zrozumiałym nie tracąc wrażenia kompetencji?
• Wata słowna i wodolejstwo – jak pozbyć się złych nawyków mówienia o niczym.
  • Zawiłe i niekonkretne konstrukcje zaciemniające i rozwadniające przekaz.
  • Używanie terminów specjalistycznych.
  • Mówienie, gdy się nie wie, co się chce powiedzieć.
  • Błąd językowy i jego percepcja społeczna. Błędy gramatyczne i frazeologiczne.
  • Manieryzmy językowe; korygowanie złych nawyków językowych.

Jak przekonywać?

• Retoryka na co dzień. Reguły, techniki i ich zastosowanie.
  • Co to jest wpływ społeczny. Wyznaczniki i cele przekazu perswazyjnego. Różnice między dyrektywnością, perswazją i manipulacją na przykładzie komunikatów reklamowych.
  • Wprowadzenie do teorii komunikacji. Elementy sytuacji komunikacyjnej zależne od nadawcy. Cechy odbiorcy i nadawcy wpływające na wiarygodność komunikatu.
  • Relacje między nadawcą i odbiorcą. Nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktu. Wzbudzanie zainteresowania i przychylności.
  • Przekonywanie na co dzień. Warunki akceptacji tego, co perswadowane. Pięć kroków perswazji McGuire’a.
  • Argumentacja. Strategie uzasadniania i pseudouzasadniania.
• Psychologia wpływu społecznego
  • Wprowadzenie do psychologii społecznej. Psychologiczne reguły odbioru, oceny i interpretacji zachowań innych ludzi.
  • Konstruowanie rzeczywistości społecznej: schematy, skrypty i reprezentacje społeczne.
  • Myślenie o sobie a myślenie o innych. Analizowanie i wyjaśnianie zachowań innych osób. Teorie atrybucji: wnioskowanie z czynników towarzyszących. Podstawowy błąd atrybucji. Radzenie sobie z niespójnymi informacjami.
  • Efekt samospełniającego się proroctwa.
  • Automatyzmy w myśleniu, ich geneza i rola. Heurystyki formułowania sądów: dostępności, zakotwiczenia, symulacji i reprezentatywności. Zależność sądów od kontekstu, emocji i odbioru drugiej osoby.
• Perswazja i manipulacja
  • Katalog narzędzi wpływu na odbiorców (zasada kontrastu, wzajemności, wyjątkowości).
  • Postawy i ich zmiana. Struktura, geneza i funkcje postaw. Selektywność umysłu w przetwarzaniu informacji. Problem niezgodności postaw z zachowaniem i strategie jego rozwiązania. Zmiana postawy: jak ją wywołać i kiedy można ją utrwalić.
  • Reguły wpływu społecznego. Systematyka Cialdiniego (wzajemność, zaangażowanie i konsekwencja, społeczny dowód słuszności, lubienie i sympatia, autorytet, niedostępność). Przegląd koncepcji konkurencyjnych.
• Wpływ niewerbalny
  • Atrakcyjność interpersonalna. Sympatia i lubienie jako funkcje atrakcyjności. Wyznaczniki atrakcyjności: wygląd płeć, podobieństwo, przysługi, komplementy, kooperacja. Mechanizmy oddziaływania atrakcyjności. Reguła skojarzenia i zjawisko pławienia się w cudzej chwale.
  • Komunikacja niewerbalna. Kanał wizualny: szczególna rola twarzy i rąk, dodatkowe sygnały niewerbalne. Manipulacje przedmiotami. Rola ubioru. Kanał dźwiękowy: tembr i barwa głosu jako sygnały pewności i dominacji.

Scenariusz wystąpienia na sali sądowej

Przygotowanie do wystąpienia

• Określenie celu wystąpienia i środków, które powinny do niego prowadzić. Plan pracy.
• Zidentyfikowanie własnych możliwości i ograniczeń jako mówcy. Diagnoza własnego stylu komunikowania.
• Wyróżnienie cech istotnych w danej sytuacji.
• Psychologia przyswajania i przetwarzania informacji przez ludzi. Potrzeby odbiorców, czyli co powinno znaleźć się w atrakcyjnym wystąpieniu. Analiza audytorium i jego potrzeb.
• Wybór właściwej ścieżki argumentacji. Wybór stylu komunikacji. Dobór argumentów. Ustalenie kolejności przedstawiania swoich mocnych punktów. Techniki i środki oratorskie, po które warto sięgnąć.
• Zarządzanie czasem. Jak nie zmęczyć, nie znudzić i nie zdenerwować odbiorcy.
• Samopoczucie własne i jego rola. Ćwiczenia relaksacyjne na chwilę przed wystąpieniem. Relaksacja w sytuacji przedłużającego się stresu.

Trudne początki

• Pierwsze wrażenie: dlaczego jest tak ważne i z czego wynika jego rola. Reguły zakotwiczenia.
• Wygląd, sposób bycia i ich wpływ na pierwsze wrażenie.
• Metody przezwyciężania tremy i zakłopotania w pierwszej fazie mówienia. Techniki budowania wrażenia pewności siebie.
• Nawiązywanie kontaktu z odbiorcami; jak zapewnić im dobre samopoczucie i jeszcze sprawić, by nas słuchali?
• Techniki wzbudzania zainteresowanie audytorium i przykuwania uwagi słuchających.

Przebieg

• Techniki i środki oratorskie. Jak mówić, by być słuchanym?
• Feedback i utrzymywanie kontaktu ze słuchaczami. Rola kontaktu wzrokowego.
• Komunikacja werbalna: treść i sposób przekazu.
• Komunikacja niewerbalna. Panowanie nad mową ciała. Wyraz twarzy i sposób mówienia.
• Wiarygodność: jak wytworzyć w odbiorców gotowość do akceptowania tego, co mówimy.
• Osobowość prezentującego: jak dopasować przekaz do człowieka.
• Style odbioru informacji. Efekty pierwszeństwa i świeżości. Znaczenie wyróżnienia i powtórzenia.
• Specyfika przekazywania wiedzy w formie skondensowanej. Krzywa wydajności pracy umysłowej ludzi, którzy przez dłuższy czas słuchają, jak ktoś mówi.
• Przykłady wykorzystania perswazji i manipulacji
• Techniki na poziomie świadomym: pochlebstwa, skontrastowanie, stopa w drzwi, drzwiami w twarz, niska piłka
• Techniki na poziomie pozaświadomym: wielkość źrenic, kształt i symetria twarzy, rola zapachu, efekt aureoli
• Kompozycja komunikatu perswazyjnego. Elementy wstępu, rozwinięcia i zakończenia. Schematy przekazywania treści.
• Rozmowa ze świadkiem: jak ludzie zadają pytania i udzielają odpowiedzi? Pozornie najprostsze czynniki wpływające na przebieg aktu komunikacji. W jaki sposób ludzie mówią o rzeczach mniej dla nich wygodnych.
• Metody uatrakcyjnienia wystąpienia. Wykorzystanie humoru.
• Różnice w wystąpieniach przed jednostką i przed grupą. Sztuka określenia, kogo w rzeczywistości musimy przekonać.
• Podsumowanie i pointa. Sztuka efektywnego domknięcia.

Ćwiczenia praktyczne

• Symulacja wystąpień sądowych przed kamerą, z użyciem omówionych technik.
• Informacje zwrotne prowadzącego i (w przypadku odtwarzania publicznego w grupie) pozostałych uczestników na temat jakości prezentacji, zastosowanych argumentów, mowy ciała itp.
• Analiza mocnych stron uczestników oraz obszarów, nad którymi należy pracować.
• Rekomendacje na temat tego, na które cechy i atuty własnej osoby kłaść największy nacisk, co należy podkreślać, a co maskować w trakcie opowiadania o sobie, jak wykorzystywać swe atuty przed kamerą. Uczestnik dowiaduje się, co powinien podkreślać, co maskować, a nad czym musi jeszcze popracować; które techniki rozwijać oraz z którymi złymi nawykami walczyć.